Τι είναι το déjà vu σύμφωνα με την επιστήμη

«Το έχω ξαναζήσει αυτό»... Όποιος έχει νιώσει déjà vu, ξέρει ακριβώς περί τίνους πρόκειται.

Βρίσκεσαι, για παράδειγμα, στη μέση μιας συζήτησης, μιας δουλειάς κ.λπ. και το μυαλό σου ξαφνικά κατακλύζεται από ένα περίεργο συναίσθημα και σκέφτεσαι ενστικτωδώς: «Περίμενε… έχω ξαναβρεθεί εδώ». 

Δεν είναι νοσταλγία. Δεν είναι κάποια ανάμνηση που μπορείς να εντοπίσεις άμεσα. Είναι μία περίεργη αίσθηση - σαν το μυαλό σου να σε κάνει να αμφιβάλλεις για την πραγματικότητα, έστω και για λίγο.

Οι ερευνητές γενικά περιγράφουν το déjà vu ως ένα μικρό πρόβλημα στη συνδεσμολογία του εγκεφάλου, το οποίο σχετίζεται με στο πώς χαρακτηρίζει το μυαλό τις εμπειρίες ως «οικείες». Ο ψυχολόγος Άλαν Σ. Μπράουν εκτίμησε ότι περίπου το 60% εκατό των ανθρώπων το βιώνουν τουλάχιστον μία φορά, και γίνεται λιγότερο συχνό όσο οι άνθρωποι μεγαλώνουν. Επιπρόσθετα, άλλοι παράγοντες που συνδέονται στενά με το déjà vu είναι το άγχος και η κόπωση.

Όσα γνωρίζουν οι ειδικοί για την παράξενη επιστήμη του déjà vu

Ένας απλός τρόπος να ερμηνεύσει κάποιος το déjà vu, είναι να σκεφτεί ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος κάνει παράλληλα δύο λειτουργίες: αναγνώριση και ανάκληση. Η αναγνώριση είναι το ενστικτώδες συναίσθημα ότι κάτι είναι οικείο. Η ανάκληση είναι η ανάσυρση των πληροφοριών που εξηγούν το γιατί. Το déjà vu φαίνεται να συμβαίνει όταν ενεργοποιείται η αναγνώριση, αλλά η ανάκληση δεν κάνει τη «δουλειά» της.

Η Britannica περιγράφει το déjà vu, ως «ένα μικρό σφάλμα επεξεργασίας, όπου οι γνωστικές διεργασίες που συνήθως συνεργάζονται βγαίνουν εκτός συγχρονισμού, αφήνοντάς σε με το αίσθημα της οικειότητας χωρίς εξήγηση».

Κλινικές έρευνες, μάλιστα, έχουν χαρτογραφήσει το déjà vu και έχουν ανακαλύψει σε ποιο σημείο του εγκέφαλο εμφανίζεται. Στην επιληψία του κροταφικού λοβού, «το déjà vu μπορεί να εμφανιστεί ως προειδοποιητικό σημάδι μιας επιληπτικής κρίσης». Οι ερευνητές το έχουν εξηγήσει ως ένα φαινόμενο «αποσυνδεδεμένης οικειότητας», το οποίο συνδέεται με τη δυσλειτουργία στην παραϊπποκάμπεια περιοχή - έναν βασικό παράγοντα στην αίσθηση οικειότητας σκηνών. Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι το déjà vu ισούται με επιληψία. Σημαίνει ότι έχουμε δει τον μηχανισμό να δυσλειτουργεί με τρόπο που είναι πιο εύκολο να μελετηθεί.

Σε ό,τι αφορά τους πνευματικούς κύκλους, το déjà vu παρουσιάζεται ως διαίσθηση, ένα «σπρώξιμο» στη χρονογραμμή ή ακόμη και ως ανάμνηση από προηγούμενη ζωή. Δεν υπάρχουν ισχυρές επιστημονικές αποδείξεις γι’ αυτό, αλλά η ερμηνεία παραμένει επειδή το déjà vu μοιάζει με αποκάλυψη. Έρχεται με απόλυτη βεβαιότητα, ακόμη κι όταν ο εγκέφαλος δεν μπορεί να το δικαιολογήσει.

Déjà vu: Είναι επικίνδυνο για την υγεία μας;

Τις περισσότερες φορές, το déjà vu είναι ακίνδυνο και διαρκεί λίγο. Η εξαίρεση είναι όταν γίνεται συχνό, έντονο ή συνοδεύεται από άλλα νευρολογικά συμπτώματα. Οι ιατρικές οδηγίες για τις επιληπτικές κρίσεις του κροταφικού λοβού, αναφέρουν ότι το déjà vu μπορεί να αποτελεί μέρος μιας αύρας, μαζί με άλλες παράξενες αισθητηριακές ή συναισθηματικές αλλαγές, κάτι που αποτελεί καλό λόγο να μιλήσετε με έναν γιατρό, ιδιαίτερα εάν αρχίσει να σας συμβαίνει τακτικά αντί για σπάνια.

Το déjà vu δεν είναι προφητεία. Είναι ο εγκέφαλός σας που πατά το κουμπί του «οικείου» τη λάθος στιγμή και σας αφήνει με ένα αίσθημα που δεν μπορεί να εξηγήσει.