Στ. Βαφειάδης: Η παράδοση δεν έχει μέλλον όταν μένει ακίνητη – Ένας Σύλλογος οφείλει να βρίσκεται μπροστά από την εποχή του

Άρθρο του Σταύρου Βαφειάδη, Προέδρου της Ιστορικής & Λαογραφικής Εστίας Αλμωπίας «Αλησμόνητες Πατρίδες»:

Υπάρχει μια βαθιά παρανόηση γύρω από την έννοια της παράδοσης. Συχνά την αντιμετωπίζουμε ως κάτι που ανήκει αποκλειστικά στο χθες. Ως μια πολύτιμη κληρονομιά που οφείλουμε να διαφυλάξουμε, να τοποθετήσουμε προσεκτικά σε μια προθήκη και να παραδώσουμε αναλλοίωτη στις επόμενες γενιές.

Όμως, η παράδοση δεν είναι μουσειακό έκθεμα. Δεν είναι μια φωτογραφία που κιτρινίζει με τον χρόνο. Δεν είναι μια ανάμνηση που επαναλαμβάνουμε μηχανικά, χωρίς να αναζητούμε το πραγματικό της νόημα.

Η παράδοση είναι ζωντανή μόνο όταν συνομιλεί με το παρόν. Και έχει μέλλον μόνο όταν τολμά να συναντήσει το καινούργιο.

Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η μεγαλύτερη πρόκληση για τους πολιτιστικούς και λαογραφικούς Συλλόγους της εποχής μας.

Να πάψουμε να αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό αποκλειστικά ως αναπαράσταση του παρελθόντος και να αρχίσουμε να τον αντιμετωπίζουμε ως δύναμη που μπορεί να διαμορφώνει το μέλλον.

Από την εσωστρέφεια στην κοινωνική παρουσία

Ένας Σύλλογος δεν μπορεί να εξαντλεί την ύπαρξή του στις πρόβες, στις παραστάσεις, στις ετήσιες εκδηλώσεις και στις επετειακές φωτογραφίες.

Όλα αυτά είναι σημαντικά. Αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής μας δραστηριότητας.

Δεν μπορούν, όμως, να αποτελούν το σύνολο της αποστολής μας.

Στη σύγχρονη κοινωνία, όπου η απομόνωση, η αδιαφορία και ο ατομικισμός κερδίζουν συχνά έδαφος, οι Σύλλογοι οφείλουν να λειτουργούν ως ανοιχτοί πυρήνες δημιουργίας, συμμετοχής και συλλογικότητας.

Να ανοίγουν τις πόρτες τους στην κοινωνία και όχι να περιμένουν απλώς την κοινωνία να τους ανακαλύψει.

Να δημιουργούν συνεργασίες. Να ενθαρρύνουν τον διάλογο. Να δίνουν χώρο στους νέους ανθρώπους, στις διαφορετικές ιδέες, στις σύγχρονες μορφές έκφρασης.

Η εξωστρέφεια δεν είναι επικοινωνιακή επιλογή. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης.

Ένας Σύλλογος που περιορίζεται διαρκώς στον ίδιο κύκλο ανθρώπων, στις ίδιες συνήθειες και στις ίδιες αντιλήψεις, κινδυνεύει κάποια στιγμή να μην έχει σε ποιον να παραδώσει όσα με τόσο κόπο διαφύλαξε.

Και τότε, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, η ίδια η προσκόλληση στο παρελθόν θα έχει συμβάλει στη λήθη του.

Ο πολιτισμός χωρίς κοινωνική αλληλεγγύη είναι μισός πολιτισμός

Πιστεύω βαθιά πως ένας πολιτιστικός Σύλλογος δεν μπορεί να παραμένει αμέτοχος απέναντι στις ανάγκες της κοινωνίας μέσα στην οποία δραστηριοποιείται.

Δεν αρκεί να τιμούμε την ιστορία των ανθρώπων που ξεριζώθηκαν, που αγωνίστηκαν, που δημιούργησαν από την αρχή μια νέα ζωή, αν δεν μπορούμε σήμερα να αναγνωρίσουμε την αγωνία, τη μοναξιά ή την ανάγκη του ανθρώπου που βρίσκεται δίπλα μας.

Ιδιαίτερα για έναν Σύλλογο που φέρει την ιστορική μνήμη του προσφυγικού Ελληνισμού, η αλληλεγγύη δεν μπορεί να αποτελεί μια περιστασιακή δραστηριότητα.

Οφείλει να αποτελεί στοιχείο της ταυτότητάς του.

Γιατί οι άνθρωποι που μας κληροδότησαν αυτή την παράδοση δεν μας παρέδωσαν μόνο τραγούδια, χορούς, φορεσιές και έθιμα. Μας παρέδωσαν αξίες. Την αξιοπρέπεια, την εργατικότητα, την αλληλοβοήθεια, τη δύναμη της κοινότητας και την ικανότητα να ξαναχτίζεις τη ζωή σου ακόμη και μέσα από τις δυσκολότερες συνθήκες.

Τι νόημα θα είχε, λοιπόν, να διασώσουμε ένα παραδοσιακό τραγούδι και να ξεχάσουμε την ανθρωπιά των ανθρώπων που το τραγουδούσαν;

Ένας σύγχρονος Σύλλογος οφείλει να βρίσκεται δίπλα στους ευάλωτους, να αναλαμβάνει κοινωνικές πρωτοβουλίες, να καλλιεργεί την εθελοντική προσφορά, να συμβάλλει στη γνώση και στην ευαισθητοποίηση.

Να μη θυμάται την κοινωνία μόνο όταν την καλεί στις εκδηλώσεις του, αλλά να είναι παρών και όταν η κοινωνία τον χρειάζεται.

Η πρόοδος δεν είναι εχθρός της παράδοσης

Υπάρχουν ακόμη αντιλήψεις που αντιμετωπίζουν κάθε αλλαγή με καχυποψία. Που θεωρούν ότι η ανανέωση απειλεί την αυθεντικότητα και ότι η διατήρηση της παράδοσης προϋποθέτει την ακινησία.

Διαφωνώ.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αντίφαση από το να τιμούμε ανθρώπους που τόλμησαν να δημιουργήσουν έναν καινούργιο κόσμο και εμείς να φοβόμαστε να αλλάξουμε τον δικό μας.

Οι προηγούμενες γενιές δεν διατήρησαν την παράδοση επειδή αρνήθηκαν να προχωρήσουν. Τη διατήρησαν επειδή κατάφεραν να την προσαρμόσουν στις νέες συνθήκες, χωρίς να χάσουν την ταυτότητά τους.

Αυτό οφείλουμε να κάνουμε κι εμείς.

Να αξιοποιούμε την τεχνολογία. Να ανοίγουμε νέους δρόμους στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό.

Να ενθαρρύνουμε την έρευνα, τη δημιουργική σκέψη, τη συμμετοχή των νέων και τη συνεργασία διαφορετικών γενεών.

Να μη φοβόμαστε τον διάλογο με το διαφορετικό. Να μη συγχέουμε τον σεβασμό στις ρίζες μας με την άρνηση της εξέλιξης.

Δεν τιμάς το παρελθόν όταν προσπαθείς να σταματήσεις τον χρόνο. Το τιμάς όταν αξιοποιείς όσα σου δίδαξε για να δημιουργήσεις κάτι καλύτερο.

Είκοσι χρόνια «Αλησμόνητες Πατρίδες» – Ένα καταστατικό μπροστά από την εποχή του

Το 2027 η Ιστορική & Λαογραφική Εστία Αλμωπίας «Αλησμόνητες Πατρίδες» συμπληρώνει είκοσι χρόνια από την ίδρυσή της, το 2007.

Είκοσι χρόνια παρουσίας, δημιουργίας, πολιτιστικής προσφοράς και διαρκούς προσπάθειας.

Για εμένα, όμως, αυτή η επέτειος δεν αποτελεί μόνο μια ευκαιρία αναδρομής. Αποτελεί κυρίως μια ευκαιρία ουσιαστικού επαναπροσδιορισμού της ευθύνης μας απέναντι στο μέλλον.

Και υπάρχει κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό.

Από τα πρώτα της βήματα, η Εστία μας απέκτησε ένα καταστατικό με μια ευρύτερη, διορατική αντίληψη για την αποστολή ενός Συλλόγου. Μια αντίληψη που δεν εγκλώβιζε την πολιτιστική δραστηριότητα σε μια στενή και μονοδιάστατη προσέγγιση, αλλά αναγνώριζε την ανάγκη για ουσιαστική παρουσία μέσα στην κοινωνία.

Ένα καταστατικό που, ως προς τη φιλοσοφία του, βρισκόταν μπροστά από την εποχή του.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα.

Γιατί μας υπενθυμίζει πως η εξωστρέφεια, η κοινωνική προσφορά και η δημιουργική εξέλιξη δεν είναι μια απομάκρυνση από την ταυτότητά μας. Είναι η φυσική συνέχεια μιας φιλοσοφίας που υπήρχε ήδη στα θεμέλια της Εστίας.

Από τη λειτουργία των πολιτιστικών και δημιουργικών μας τμημάτων μέχρι τη Βιβλιοθήκη μας, τις εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και τις δράσεις που επιδιώκουν να φέρουν περισσότερους ανθρώπους κοντά, προσπαθούμε να δίνουμε σε αυτή τη φιλοσοφία καθημερινό περιεχόμενο.

Δεν ισχυρίζομαι ότι έχουμε πετύχει όλα όσα οραματιζόμαστε. Ούτε ότι δεν υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.

Αντιθέτως, θεωρώ ότι η μεγαλύτερη αδυναμία ενός Συλλόγου αρχίζει τη στιγμή που πιστεύει πως δεν έχει τίποτα άλλο να μάθει, τίποτα άλλο να αλλάξει και τίποτα περισσότερο να προσφέρει.

Το μέλλον δεν θα περιμένει κανέναν

Οι κοινωνίες αλλάζουν. Οι ανάγκες αλλάζουν. Ο τρόπος με τον οποίο οι νέες γενιές επικοινωνούν, συμμετέχουν και αντιλαμβάνονται την πολιτιστική τους ταυτότητα αλλάζει.

Εμείς δεν μπορούμε να απαιτούμε από το μέλλον να προσαρμοστεί στις δικές μας συνήθειες.

Οφείλουμε να βρούμε τον τρόπο να συναντήσουμε το μέλλον, μεταφέροντας σε αυτό όσα πραγματικά αξίζει να διατηρηθούν.

Και εδώ χρειάζεται τόλμη.

Τόλμη να αναθεωρήσουμε πρακτικές που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις ανάγκες της εποχής. Να δώσουμε ευκαιρίες σε νέους ανθρώπους, ακόμη κι όταν οι ιδέες τους διαφέρουν από τις δικές μας. Να αναζητήσουμε νέες συνεργασίες. Να θέσουμε νέους στόχους.

Να αντιληφθούμε, επιτέλους, ότι η επιτυχία ενός Συλλόγου δεν μετριέται αποκλειστικά από το πόσες εκδηλώσεις διοργανώνει ή πόσο κόσμο συγκεντρώνει σε μια αίθουσα.

Μετριέται και από το αποτύπωμα που αφήνει. Από τις συνειδήσεις που αφυπνίζει. Από τις ευκαιρίες που δημιουργεί. Από τους ανθρώπους που ενώνει. Από την κοινωνική αξία που παράγει.

Δεν χρειαζόμαστε Συλλόγους που απλώς αναπαράγουν το παρελθόν. Χρειαζόμαστε Συλλόγους που εμπνέονται από αυτό για να αλλάζουν το παρόν.

Καθώς, λοιπόν, πλησιάζουμε στη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων της Εστίας μας, θα ήθελα αυτή η επέτειος να αποτελέσει κάτι περισσότερο από μια σειρά εορταστικών εκδηλώσεων.

Να γίνει αφετηρία ενός νέου κύκλου. Με περισσότερη συμμετοχή, μεγαλύτερη εξωστρέφεια, ισχυρότερη κοινωνική παρουσία και ακόμη πιο ουσιαστική επένδυση στη νέα γενιά.

Με σεβασμό σε όσους οραματίστηκαν και δημιούργησαν την Εστία μας, σε όσους εργάστηκαν και συνεχίζουν να εργάζονται για αυτήν, αλλά και με την επίγνωση ότι η καλύτερη τιμή προς την προσφορά τους δεν είναι η στασιμότητα. Είναι η συνέχεια και η εξέλιξη.

Γιατί οι «Αλησμόνητες Πατρίδες» δεν πρέπει να είναι μόνο ένας τόπος μνήμης για όσα χάθηκαν.

Πρέπει να είναι και ένας τόπος ελπίδας για όσα μπορούν να γεννηθούν.

Άλλωστε, το πραγματικό χρέος μας απέναντι στο παρελθόν δεν είναι απλώς να μην το ξεχάσουμε. Είναι να δημιουργήσουμε ένα μέλλον στο οποίο θα εξακολουθεί να έχει λόγο ύπαρξης.

Και αυτό, για εμένα, είναι το πιο ουσιαστικό νόημα της συμπλήρωσης είκοσι χρόνων.

Να μη γιορτάσουμε απλώς όσα κάναμε. Να δεσμευτούμε για όσα οφείλουμε ακόμη να κάνουμε.

Σταύρος Βαφειάδης
Πρόεδρος Ιστορικής & Λαογραφικής Εστίας Αλμωπίας «Αλησμόνητες Πατρίδες»